Turnhout, 17 november 2011
In zijn inleiding stelde John Maes, departementshoofd van KHKempen en voorzitter van het symposium, dat duurzaamheid niet alleen bekeken moet worden vanuit de bekende thema’s als eindigheid van middelen en grenzen aan de groei, maar dat het ook gaat om oneigenlijke verdelingen en achterstelling van bv. vrouwen en meisjes, energiekosten beheersing, het uitsterven van soorten. Het gaat om het maken van keuzes. Duurzaamheid heeft te maken met ethiek, solidariteit, gelijkheid en wederzijds respect (uit de verklaring van De rechten van de mens – VN).
Wat kan het onderwijs? Wat moeten studenten kunnen en waarover moeten zij beschikken?
Het gaat om een complexe en dynamische problematiek, het verwerven van inzichten en deze concreet toepassen, wat een kritische geest vraagt en systematisch en langetermijn denken.
Lees verder: Van Poeck, K., & Loones, J. (red.) (2010). Educatie voor duurzame ontwikkeling: De vlag en de lading. Vlaamse overheid, Departement Leefmilieu, Natuur en Energie, Brussel.
Kristof Van Rossem, filosoof en zelfstandig lerarenopleider, hield een inleiding met als titel: ‘Methodieken om tot een democratische transitie te komen – de socratische methode toegepast’. Van Rossem kenschetste de ‘socratische methode’ eerder als een stijl, een ambacht, dan als een methodiek, om in gesprek te gaan over de waarheid, over opvattingen en welke oordelen iemand daaraan hangt en deze worden vervolgens kritisch onderzocht in een groep; een oefening in dialoog, gericht op discipline van denken en handelen. De inleiding was gericht op de kern van dat ambacht, de geschiedenis (o.a. van Socrates) en een toegepast voorbeeld van de gespreksstijl. Na de inleiding volgde een workshop, waarin de aanwezige studenten zelf aan de slag gingen met deze vorm van gespreksvoering.
Zie ook: Socratisch gesprek KHKempen
Terwijl de studenten zich bezig hielden met de socratische dialoog, waren de overige deelnemers aanwezig bij de lezing van Eddy Van Avermaet, sociaal psycholoog, die sprak over: ‘Attitudes en gedrag: een LAT-relatie of een echtpaar?’ Over het begrip attitudes bestaan verschillende opvattingen, maar wat deze opvattingen gemeen hebben is een positieve houding, leergierigheid (als waarde); een evaluatiehouding t.o.v. iets of iemand op basis van informatie. Als het gaat om de relatie tussen attitude en gedrag wordt veelal verondersteld dat attitudeverandering de weg effent voor gedragsverandering, maar onderzoek wijst anders uit. Met name de sociale omgevingsfactoren drukken een stevig stempel op gedragsverandering. Op de keper beschouwd streven leraren eerder gedragsverandering dan attitudeverandering na, wanneer ze stellen verandering van de attitude van hun studenten te willen bewerkstelligen. Is datgene wat wordt aangeduid als attitude eigenlijk niet een beschrijving van een reeks gedragingen?
Zie ook: Attitudes en gedrag KHKempen
Turnhout, 18 november 2011
’s Morgens opende Willy Sleurs, projectcoördinator bij Agentschap voor Kwaliteitszorg in Onderwijs en Vorming, de tweede dag van het symposium met de inleiding: ‘Educatie voor duurzame ontwikkeling – een geïntegreerde methodiek’. De focus van zijn bijdrage lag op de didactische vertalingen van duurzaamheid in relatie tot het curriculum en de onderzoekscomponent daarbinnen. Duurzaamheid is een complex geheel. Risico-inschattingen liggen ten grondslag aan het denken in termen van duurzaamheid en het verbinden van de verschillende soorten risico’s: geopolitiek, omgevings- en economische factoren en deze bepalen de complexiteit en omgekeerd; als je deze factoren niet alle meeneemt is er ook geen sprake van aandacht voor duurzaamheid. Onderwijs kan de problemen niet oplossen, maar kan wel bijdragen aan handelingsbekwaamheid (competentie), al leidt dat niet direct tot duurzame ontwikkeling. Er is inmiddels, ontleend aan een Zweeds schoolmodel, een model rond duurzame ontwikkeling voor een onderwijskundige en didactische vertaalslag gemaakt, dat je in staat stelt issues van verschillende kanten te bekijken en je af te vragen wat daarachter zit. En leidt dit dan vervolgens richting een probleemdefinitie en probleemoplossing? Een techniek om het debat hierover op gang te brengen is de syndroombenadering, die 9 sferen omvat, empirisch onderzocht, sterk onderbouwd en gevalideerd. Door expertisegroepen elk vertrekkend vanuit 1 sfeer bij elkaar te zetten om te verkennen, in kaart te brengen en uit te werken. Daarna komen de verschillende expertisegroepen samen en ontstaan levendige discussies, die de complexiteit inzichtelijk maken en gaan over (onderlinge) relaties, zowel uitgewerkt op kwalitatief en kwantitatief niveau. Deze methode is ook in het primair onderwijs goed bruikbaar.
Zie ook: EDO_KHKempen
Lees verder: Sleurs, W., De Smet, V., & Gaermynck, V. (2008). Duurzame ontwikkeling. Hoe integreren in onderwijs. De Boeck nv, Antwerpen.
Het symposium werd afgesloten met een presentatie van Arnoud Raskin: ‘Happy Streetwize Kids’. In deze presentatie werd verslag gedaan van Raskins eigen zoektocht naar een betekenisvolle bijdrage aan de maatschappij als ontwerper/designer. Een reis naar Zuid-Amerika bracht hem in aanraking met straatkinderen en uiteindelijk resulteerde dat in het ontwerpen en de ontwikkeling van ‘mobile schools’. Problemen zien als een reden om te handelen en dan focussen op de mogelijkheden, de positieve kant kiezen, vertaald in opportunity and action. Aansluiten bij de competenties van deze straatkinderen, die beschikken over: positive focus, pro-active creativity, agility and power of unity. Door uit te gaan van de kinderen, hun competenties te erkennen en bij hun levensomstandigheden aan te sluiten zonder te (ver)oordelen, geven de kinderen ook zelf sturing aan de ontwikkeling van hun identity, talent and relatedness (www.mobileschool.org)
Zie ook: www.streetwize.be en arnoud@streetwize.be